XRİSTİAN QIPÇAKLAR NECƏ YOXAÇIXDILAR??? ƏTRAFLI

Xristianlığı qəbul edən qıpçaqlarla bağlı süjet “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında da var. Və həmin dastanda Qazan xanın evinin yağmalanması boyunda görürük ki, qıpçaq (xristian) Məlik oğuzların düşmənidir.
Qafqaz Albaniyasında, yəni, Azərbaycanda İslam dini geniş yayıldıqca və oğuzların təsiri artdıqca xristian türklərin Azərbaycanın ucqarlarına çəkilməsi prosesi baş verdi. IX əsrdə Səlcuq boylarının Orta Asiyadan Cənubi Qafqaza və Anadoluya, İraqın şimalına axını Azərbaycanda da oğuzların həm sayını, həm nüfuzunu, həm də hakimiyyətini artırdı. 837-ci ildə Xürrəmilər hərəkatının başçısı Babəkin məğlubiyyətindən sonra artıq Azərbaycanda İslam dini şəriksiz hakim dinə çevrildi. Yerli xristian türklərin müqaviməti tamamilə aradan qaldırıldı. O dövrdən başlayaraq xristian türklərin bir hissəsi isə Azərbaycanın ucqarlarına sıxışdırılmağa başlandı. Onların bir qismi Qarabağa, bir qismi Zəngəzur dağlarına, bir qismi Şərqi Anadoluya, bir qismi isə Qara dənizin şimal-şərq sahillərinə -Trabzona qədər dağılmağa başladılar. Yeri gəlmişkən, bəzi mənbələrdə göstərilmişdi ki, eramızın III-IV əsrlərinə, bəzi mənbələrə görə isə ondan daha əvvələ təsadüf edən canit tayfaları və yaxud caniklər Qafqazdan gəlmə türklər idi və onların Trabzon ətrafında dövlətləri vardı. Bu barədə bir az sonra.
Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, xristian qıpçaqlar sıxışdırılmağa başladılar və həmin vaxt maraqlı bir proses baş verdi. IX-X əsrlərdə Azərbaycandan sıxışdırılan xristian türklər Azərbaycanın ucqarlarında məskunlaşaraq özləri üçün orada yeni mədəniyyət abidələri yaratmağa başladılar. Bu nümunələrdən biri də Akdamar kilsəsidir. Akdamar kilsəsi burdan gedən qıpçaqların Şərqi Anadoluda yaratdıqları mədəniyyət nümunəsidir. Akdamar 915-921-ci illərdə Akdamar adasında inşa edilmiş xristian qıpçaqların (türklərin) məbədidir. Mənbələr qeyd edir ki, Akdamar Vaçpurakan, yaxud da Vaspurhakan xanədanına məxsus kral Gaqikin əmri ilə inşa edilmişdi.
Akdamar kilsəsinin qıpçaq türklərinə, yəni, azərbaycanlılara aid olmasını sübut edən digər faktlar da var. Bunlar kilsənin üzərində daşqabartma ilə həkk olunmuş rəsmlərdir. Bunlardan biri barədə yuxarıda danışdıq. Kilsənin üzərində çoxlu sayda şişpapaq qıpçaqların oturduğunu və ibadət etdiyini göstərən daşqabartma rəsmləri var. Məlum olduğu kimi, qədim yunan mənbələrində qıpçaqların bir başqa adı şişpapaqlardır. Eyni zamanda, Dağlıq Qarabağda məskunlaşan insanların böyük əksəriyyəti Qafqaz Albaniyasından və bu yerin əhalisi olan şişpapaq qıpçaqlardır, hunlardır. Məsələn, Ağdamda Şişpapaqlı kəndi var və bu kəndin orada olması da yenə də deyilənləri sübut edən bir əsasdır. Bundan başqa, yenə Akdamar kilsəsinin üzərində daş qabartma ilə at belində 180 dərəcə dönərək Anadolu barsına ox atan bir qıpçaq döyüşçüsünün rəsmi var. Bütün tarixçilər, Kramerin də, Bartoldun da, Marrın da, Şopenin də, eyni zamanda, bütün türkoloqların və bütün dünya tarixçilərinin mübahisəsiz olaraq qəbul etdikləri bu rəsm türklərə, hunlara aiddir. Qabartmada əks olunan qıpçaq sərkərdəsinin başındakı papaq da Samur dərisindən tikilmiş qırğız, qıpçaq papağıdır. Burada isə ortaya daha bir sual çıxır. Əgər Akdamar kilsəsini ermənilər tikmişdilərsə, nəyə görə öz kilsələrinin üzərində qıpçaq rəsmini döyürdülər? Əlbəttə ki, bir çox halda da daşqabartma olan rəsmlər pozulmuşdur və onların yerinə başqa əlavələr edilmişdi.
Bizim Xudavəng və yaxud Xotəng dediyimiz Kəlbəcər rayonunda yerləşən başqa bir monastrın memarlıq quruluşuna nəzər saldıqda Akdamar kilsəsinin tamamilə bənzərinin olduğunu görəcəyik. Bu məbəd V-VII əsrlərdə Alban knyazları tərəfindən tikilmişdir. Hətta Alban hökmdarı Həsən Cəlal tərəfindən sonrakı dövrlərdə əsaslı şəkildə bərpa edilmişdir. Həsən Cəlalın arvadı Minə xatunun da burada dəfn olunduğu bildirilir. Bu kilsə Ağdərə-Kəlbəcər magistral yolunun yanındakı Bağlıpəyə kəndində, yəni, Ağdərədən Kəlbəcər tərəfə gedən yolun 29 km-də yerləşir. Burada diqqət yetirdikdə görəcəyik ki, vaxtilə Mixitar Qoş bu məbəddə olmuş, xatirə üçün hətta daşların üzərinə nişan qoymuşdur. Ancaq yerli insanların söylədiyinə görə, sonrakı dövrlərdə, yəni, 1930-1940-cı illərdə Ermənistandan bir qrup insan gələrək bu məbədin üzərindəki oymaları sökmüş, rəsmləri dağıtmış və yazıları pozmuşlar. Bu bir daha sübut edir ki, Azərbaycan ərazisində olan kilsələrin və bugünkü Ermənistan ərazisində olan, həmçinin, qədim erməni kilsəsi sayılan kilsələrin heç biri ermənilərə aid deyil. Onların hamısı Azərbaycan kilsələridir.
Qıpçaq türklərinin yayılma arealı ilə coğrafiyaya diqqət yetirərkən biz görəcəyik ki, bunların bir qismi Qara dənizə gedib çıxıb. Qara dənizdə Canik, yaxud Canit dediyimiz tayfalar mövcud olmuşdur. Məsələ ondadır ki, bizdə olduğu kimi Qara dəniz ərazisinə Qafqazdan köç edən qıpçaq tayfalarının hökmdarına da məlik deyirdilər. Necə bizim “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında qıpçaq Məlik vardısa, orada da məlik Canik vardı. Çox qəribədir ki, bunlara da kafirlər deyilirdi. İslam yayılandan sonra bu qara iman, yaxud da qaradinli kimi adlandırılan öz yerini gavur sözünə verdi. Gavur isə ərəblərdən gələn, yəni, İslamı qəbul etməyən insanlara deyirdilər. Burada isə artıq biz ərəb təsirlərini görürük və beləliklə, qıpçaq Məliklə qıpçaq Canik, yaxud da məlik Canik arasında paralellər var. Bu caniklər, yaxud da canitlər uzun müddət ərzində orada böyük dövlət qurub yaşadılar və eyni zamanda, Qara dəniz ətrafında olan alban xristian qıpçaq məbədlərini ucaltdılar. Məşhur səlcuqlu sərkərdəsi olan Danışməndi Qaziyə və danışməndilərə həsr olunmuş “Danışməndinamə”də bu barədə geniş söhbət açılır. Danışmənd qazi Ordu ilə Trabzon arasında olan Aybastı yaylasına gələn zaman Canik dövlətini işğal etməyə gedirdi. Həmin dövrdə bunun qarşısına çıxan həmin qıpçaq xristian türklərinin başçısının adı Tadik idi. Tadik adı bir türk adıdır və çox maraqlıdır ki, “Orxan-Yenisey” abidəsinin üzərində də çinlilərə qarşı savaşan Tadik adlı bir neçə göytürk sərkərdəsinin adı var.
(Aza Tatuk, Gök Amaş Tutuk, Buğak Tutuk və s. Yeri gəlmişkən, Amaş adı hazırda Azərbaycanda soyad kimi mövcuddur).
Biz bilirik ki, qıpçaqlar da göytürklərin bir qolu hesab olunur və yaxud onlar arasında qohumluq əlaqəsi var.
Beləliklə, Tadiklə Danışməndi arasında qızğın döyüşlər gedir. Tadik geri, Trabzona qayıtdıqdan sonra onun adını yenidən Anadoluya yayılan səlcuqlarla başqa bir mübarizə səhnəsində görürük. Tadik adını yunanlar Tadis və yaxud Tadiodis kimi verirlər. Bəlli olur ki, bundan sonra Tadik beş min nəfər canik əsgəri, yəni, xristian qıpçaq əsgərləri ilə birlikdə rumların xristian ordusuna rəhbərlik edir və Amasya ətrafında yenidən Danışmənd qazi ilə üz-üzə gəlir. Orada Tadik məğlub olur və yalnız qaçaraq canını qurtara bilir. Yəni, bütün bunlar onu göstərir ki, hələ eramızdan əvvəl VIII-VII əsrlərdə, bəlkə də daha qədimlərdə istər Anadolu coğrafiyasında, istər Qafqazda, istərsə də Xəzərin şimalında türklər yaşamışlar və söz sahibi olmuşlar.
Bütün bu faktlar bir daha onu göstərir ki, bu gün ermənilərin öz adlarına çıxdığı, öz maddi-mədəniyyət nümunələri kimi qəbul etdikləri bütün kilsələr xristian qıpçaqların yaratdıqları maddi-mədəniyyət nümunələridir. Üç Müədzin kilsəsində də (Eçmiədzin) məhz qıpçaq dilində erməni əlifbası ilə olan dini mətnlər bu gün də qalmaqdadır. Eyni zamanda, hesab edirik ki, çox maraqlı bir məqam da var.
Bu gün türkcə soyadı olan ermənilərin demək olar ki, böyük əksəriyyəti xristian qıpçaqlarıdır. Nalbadyan, Sarıbekyan, Ulubabyan, Köçəryan, Dəmirçiyan, Zərgəryan, Dəlləkyan və digər bu kimi türkcə soyadı olan nə qədər erməni varsa, onların hamısı məhz xristianlaşmış albanlar, xristianlaşmış qıpçaqların nəsilləridir. Onlara haylar deyillər. Əslində, bu gün Ermənistanda və erməni ordusunda məhz onların davası gedir. Yəni, haylarla xristian qıpçaqlarının davası gedir. Şüuraltı yaddaşla onlar hiss edirlər ki, haylarla ermənilər bir-birinə düşməndir. Biz bu qarşılıqlı nifrəti milli nifrət kimi səciyyələndiririk. Deməli, belə çıxır ki, bu gün ermənilərin Hayastan adlandırdıqları ancaq əslində, bizim olan Ərməniyyədə ərmən türklərinin, yəni, xristian qıpçaqlarının vətənində cəmi 30 faiz haylar var ki, onlar da məxsusi olaraq ruslar və digər imperialist güclər tərəfindən oraya yerləşdirilmişdir. Beləliklə, dini hegemoniya, dini kimlik etnik kimliyə üstün gələrək orada ermənidilli bir təşkilatın yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Əslində, bu dil də erməni dili deyil, qədim pəhləvi dili ilə türk dilinin qarışığıdır. Çox təəssüf ki, şimal qonşumuz bu xalqa dövlət verərək onu Cənubi Qafqazda jandarm rolunu oynamağa məcbur edir. Amma əminəm ki, bu gün məhz Azərbaycan xalqı öz mədəniyyətinə sahib çıxmaqla oradakı xristian qıpçaqları da buna inandırmaqla hay məkrindən bir qədər özünü qorumuş olacaq.

Hikmet Babaoğlu,
Tarixçi – Alim.

Xəzər Albaniyası. Qıpçaqlar səhfəsi.

 700 Ümumi baxış,  24 Bu gün

You may also like...

71 Responses

  1. Xzrmqq dedi ki:

    tadalafil generic – generic tadalafil online generic tadalafil at walmart

  2. MarcosWom dedi ki:

    tadalafil 30 mg: http://tadalafilonline20.com/ tadalafil

  3. Kiiypw dedi ki:

    does propecia work on temples – finasteride regrowth finasteride dosage for hair loss

  4. Michaeltit dedi ki:

    buy medication without an rx: https://genericwdp.com/ generic pills for ed

  5. Michaeltit dedi ki:

    meds online without doctor prescription: https://genericwdp.com/ cheap generic drugs from india

  6. Powyor dedi ki:

    does finasteride work – http://propechl.com/ finasteride drug

  7. Michaeltit dedi ki:

    buy prescription drugs meds online without doctor prescription

  8. Vddlyu dedi ki:

    does propecia cause high cholesterol – finasteride interactions where do i buy propecia

  9. Vzlgzu dedi ki:

    buy tadalafil – tadalafil sublingual absorption tadalafil cost

  10. JeffreyMof dedi ki:

    viagra from canada where to buy viagra online
    viagra over the counter walmart

  11. JeffreyMof dedi ki:

    when will viagra be generic best place to buy generic viagra online
    buying viagra online

  12. JeffreyMof dedi ki:

    over the counter viagra viagra from canada
    cost of viagra

  13. Hcoqqb dedi ki:

    eassy writing – essays to buy pay for assignments australia

  14. Pvnqve dedi ki:

    Cklgyl – Buy viagra com buy real viagra online without prescription

  15. StanleyDag dedi ki:

    generic of paxil paxil for depression

  16. StanleyDag dedi ki:

    paxil for anxiety generic paxil

  17. ThomasDuh dedi ki:

    viagra cost per pill https://viagrapills100.com/ best over the counter viagra

  18. ThomasDuh dedi ki:

    where can i buy viagra over the counter https://viagrapills100.com/ cheap viagra online

  19. ThomasDuh dedi ki:

    viagra online usa https://viagrapills100.com/ buy viagra online usa

  20. RichardTix dedi ki:

    cost of viagra viagra 100mg price
    where can i buy viagra over the counter

  21. ElmerWrato dedi ki:

    ed pills online ed pills without a doctor prescription
    cheap ed pills usa

  22. Gqworu dedi ki:

    Ugqmhv – ivermectin 50 Vhowdy zmwhsm

  23. TerryBlugS dedi ki:

    ed pills online buy ed pills from canada
    cheap ed pills from canada

  24. TerryBlugS dedi ki:

    cheap ed pills in mexico order ed pills
    cheap ed pills in mexico

  25. ElmerWrato dedi ki:

    cheap ed pills cheap ed pills from canada
    cheap ed pills from india

  26. TerryBlugS dedi ki:

    buy ed pills cheap ed pills in mexico
    order ed pills

  27. Qdankn dedi ki:

    Mgvgpj – cialis pharmacie Chcpnw lcqjpa

  28. Vrmowa dedi ki:

    Ztxamf – furosemide 100 mg tablet Tfcyrb bneedy

  29. JasonHok dedi ki:

    https://zithromaxst.com/# zithromax 500 mg lowest price pharmacy online

  30. Wgsjqa dedi ki:

    Zshipf – fluconazole generic brand Vqfqum iwfcmv

  31. JasonHok dedi ki:

    http://gabapentinst.com/# neurontin 600 mg tablet

  32. Ughqoi dedi ki:

    Mlfevb – viagra order online usa Cghnpg xgznxo

  33. Scottphido dedi ki:

    https://zithromaxproff.com/# zithromax price south africa
    zithromax 250 mg pill

  34. Pfnkdi dedi ki:

    Frpvxm – research paper on internet Kexcvj vvzanx

  35. Scottphido dedi ki:

    http://zithromaxproff.com/# zithromax 250 mg
    zithromax azithromycin

  36. Lvysjg dedi ki:

    Xfqftj – generic viagra 200 Pmyisj glwwkz

  37. Scottphido dedi ki:

    myambutol price: generic ketoconazole
    trimox for sale

  38. Scottphido dedi ki:

    buy ketoconazole generic: minomycin capsules
    sumycin price

  39. BillyNousy dedi ki:

    terramycin for sale: chloramphenicol for sale
    stromectol price

  40. Banyex dedi ki:

    Cpkhuj – viagra t20 Rsfspk mdxrug

  41. Stevensow dedi ki:

    united pharmacy india: meds from india indian online pharmacies review

  42. Michaelfuera dedi ki:

    ordering medicine from india: cheap online pharmacies from india india pharmacy mail order

  43. Michaelfuera dedi ki:

    prescriptions from india: generic pills india meds from india

  44. Stevensow dedi ki:

    meds from india: trusted india online pharmacies buy prescriptions from india pharmacy

  45. Robertkag dedi ki:

    order erectile dysfunction pills online: https://edpillsonline24.com/# best erectile dysfunction pills review

  46. Dfxfhc dedi ki:

    Xsslrb – vkdilqvt Mhyink gpxycw

  47. Robertkag dedi ki:

    viagra pills: https://edpillsonline24.com/# ed meds

  48. Billyrorie dedi ki:

    ed meds: over the counter ed medication red erectile dysfunction pill

  49. Robertkag dedi ki:

    ed pills for sale: https://edpillsonline24.com/# viagra pills

  50. Ehcznx dedi ki:

    Qctith – sildenafil citrate 20 mg Hbzqff yxbdho

  51. Billyrorie dedi ki:

    levitra pills: ed pills for sale best ed pills

  52. This is very interesting, You’re a very skilled blogger.
    I’ve joined your rss feed and look forward to seeking more of
    your excellent post. Also, I have shared your website in my social networks!
    0mniartist asmr

  53. Jamesarisa dedi ki:

    viagra for sale non prescription viagra viagra without a prescription

  54. MichaelEmows dedi ki:

    mexican viagra: viagra online no prescription viagra without a doctor prescription

  55. Kptvcp dedi ki:

    Xmmomz – dissertation experts Jbpjzt mqgutn

  56. I was suggested this website by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as nobody else know such
    detailed about my trouble. You are amazing! Thanks! 0mniartist asmr

  57. MichaelEmows dedi ki:

    generic for viagra: viagra without a doctor prescription usa viagra without a prescription

  58. Jamesarisa dedi ki:

    generic name for viagra no prescription viagra viagra online no prescription

  59. 0mniartist dedi ki:

    Hello superb website! Does running a blog similar
    to this take a lot of work? I have virtually no knowledge of
    programming but I was hoping to start my own blog soon. Anyway, if you have any recommendations or techniques for new blog owners please share.
    I know this is off topic but I simply needed to ask.

    Cheers! asmr 0mniartist

  60. Qbaddl dedi ki:

    Yoilja – lasix furosemide 40 mg Cygmiy pvdicm

  61. Jamesarisa dedi ki:

    https://clomidst.com/# buy clomid online without prescription

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

DAMĞA TV